Zapraszamy do zapoznania się z artykułem opracowanym przez lek. Marię Rajczak oraz prof. Aleksandrę Lesiak, w którym Eksperci przedstawili przegląd możliwości terapeutycznych w trądziku pospolitym.

• lek. Maria Rajczak -  Klinika Dermatologii, Dermatologii Dziecięcej i Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
• prof. dr hab. n. med. Aleksandra Lesiak - Klinika Dermatologii, Dermatologii Dziecięcej i Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Pracownia Dermatoz Autozapalnych, Genetycznych i Rzadkich, Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Abstrakt
Trądzik pospolity to powszechne, przewlekłe schorzenie skóry, charakteryzujące się występowaniem zaskórników, grudek i krost. Najczęściej dotyka nastolatków, jednak może wystąpić w każdym wieku. Typowe lokalizacje zmian to: twarz, szyja, klatka piersiowa i plecy. W większości przypadków przebieg choroby jest łagodny i skutecznie reaguje na leczenie miejscowe, które obejmuje stosowanie retinoidów, antybiotyków, nadtlenku benzoilu oraz kwasu azelainowego, zalecane są miejscowe leki złożone. W terapii ogólnej najczęściej stosuje się izotretynoinę oraz antybiotyki doustne.

Słowa kluczowe:
trądzik, leczenie miejscowe, antybiotyki, retinoidy

Wstęp
Trądzik pospolity jest zapalną chorobą skóry o przewlekłym, często nawracającym charakterze. Patogeneza trądziku ma charakter złożony i wynika z kilku współistniejących mechanizmów: zaburzeń rogowacenia mieszków włosowo-łojowych, nadmiernego rozwoju bakterii Cutibacterium acnes, procesów zapalnych oraz zwiększonego wydzielania sebum w odpowiedzi na wzrost stężenia androgenów. Znaczenie ma również podłoże genetyczne.
Wśród czynników zaostrzających objawy wymienia się: dietę o wysokim indeksie glikemicznym, stres, palenie papierosów, alkohol oraz nieodpowiednią pielęgnację. Trądzik istotnie wpływa na samoocenę oraz jakość życia osób chorych, zwłaszcza w okresie nastoletnim.¹
Zmiany skórne w trądziku można podzielić na zmiany niezapalne, czyli zaskórniki zamknięte i otwarte oraz zmiany zapalne: grudki, krosty, guzki, cysty i pseudocysty. Istotnym powikłaniem trądziku są blizny potrądzikowe i zaburzenia pigmentacji. Typowa lokalizacja zmian to okolice bogate w gruczoły łojowe: twarz, plecy oraz klatka piersiowa. Rozpoznanie stawia się na podstawie obrazu klinicznego, bez konieczności wykonywania testów laboratoryjnych oraz wymazów.² Skuteczne leczenie trądziku wymaga dobrej komunikacji z pacjentem i konsekwencji w terapii. W łagodnych i umiarkowanych postaciach stosuje się leczenie miejscowe, a w ciężkich przypadkach włącza się leczenie ogólne.

Leczenie miejscowe
Retinoidy, jako pochodne witaminy A, wiążą się z receptorami kwasu retinowego. Dzięki temu wykazują działania komedolityczne i przeciwzapalne. Dodatkowo korygują zaburzenia pigmentacji oraz umożliwiają utrzymanie efektu poprawy stanu skóry przez okres ich stosowania. W działaniach niepożądanych wyróżnia się: suchość, pieczenie, rumień oraz złuszczanie, zwykle jednak objawy te zmniejszają się wraz z czasem trwania terapii. Wśród retinoidów w leczeniu trądziku używa się: tretynoiny, adapalenu, tazarotenu oraz trifarotenu.3
Nadtlenek beznoilu (BPO) jest miejscowym środkiem uwalniającym wolne rodniki tlenowe utleniające białka bakteryjne, przez co hamuje ich namnażanie. Dodatkowo wykazuje działanie przeciwłojotokowe oraz łagodne działanie komedolityczne. Może być stosowany w monoterapii, ale często stosuje się go w połączeniu z retinoidem czy miejscowym antybiotykiem. BPO dodatkowo wspiera ograniczanie ryzyka rozwoju oporności bakteryjnej.³ Działaniem niepożądanym powodowanym przez BPO może być podrażnienie skóry, dlatego terapię zaleca się rozpoczynać od niższych stężeń preparatu i stopniowo je zwiększać.⁴
Kwas azelainowy to miejscowy preparat o właściwościach komedolitycznych, przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych. Hamuje również syntezę melaniny, prowadząc do zmniejszania istniejących przebarwień potrądzikowych. Może być stosowany w monoterapii, szczególnie u osób z wrażliwą skórą.³
Miejscowe antybiotyki takie jak klindamycyna i erytromycyna wykazują w leczeniu trądziku zarówno działanie przeciwbakteryjne, jak i przeciwzapalne. Leczenie miejscowymi antybiotykami jest zazwyczaj dobrze tolerowane, ponieważ rzadko wywołuje podrażnienia skóry. Monoterapia miejscowymi antybiotykami jest niezalecana ze względu na ryzyko rozwoju oporności bakteryjnej. Nie zaleca się również jednoczesnego stosowania antybiotyków miejscowych i doustnych.⁵
W leczeniu trądziku korzystne jest stosowanie u pacjentów preparatów miejscowych łączących retinoid z antybiotykiem, nadtlenek benzoilu z antybiotykiem bądź nadtlenek benzoilu z retinoidem. Dodanie retinoidu do antybiotyku zwiększa skuteczność terapii i może skrócić czas stosowania antybiotyku oraz zmniejsza ryzyko rozwoju oporności bakteryjnej w stosunku do terapii samym antybiotykiem.⁶

Leczenie ogólne
Ze względu na działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne w terapii trądziku wykorzystuje się antybiotyki doustne, takie jak: limecyklina, tetracyklina, doksycyklina czy erytromycyna. Najczęściej wybierane są tetracykliny. Makrolidy stanowią alternatywę u pacjentów z przeciwwskazaniami. Wśród działań niepożądanych tetracyklin można wymienić m.in. reakcje nadwrażliwości, fototoksyczność czy dolegliwości żołądkowo-jelitowe. U dzieci <12 r.ż. mogą zaburzać wzrost kości i powodować przebarwienia zębów, dlatego nie powinny być stosowane w tej grupie wiekowej. Czas terapii doustnymi antybiotykami nie powinien przekraczać 12 tygodni, a po jej zakończeniu należy wdrożyć podtrzymujące leczenie miejscowe.⁷
Doustnym retinoidem stosowanym do leczenia trądziku jest izotretinoina. Charakteryzuje się działaniem przeciwzapalnym i komedolitycznym. Ogranicza kolonizację C. acnes. oraz zmniejsza wydzielanie łoju. Najczęściej rekomenduje się dawkę 0,5-1 mg/kg m.c./dobę, rozpoczynając terapię od niższych dawek i stopniowo je zwiększając. Celem leczenia jest osiągnięcie tzw. dawki kumulacyjnej, wynoszącej 120-150 mg/kg m.c. w całym cyklu terapii. W czasie stosowania izotrerynoiny nie zaleca się dodatkowo leczenia miejscowego. Z działań niepożądanych wymienić można: suchość skóry i błon śluzowych, zapalenie czerwieni wargowej, spadek nastroju oraz teratogenność. Leczenie należy monitorować poprzez laboratoryjne oznaczenia stężenia enzymów wątrobowych, bilirubiny oraz profilu lipidowego wykonane przed włączeniem leku oraz w trakcie jego przyjmowania.⁸

Podsumowanie: Leczenie trądziku wymaga kompleksowego podejścia. Miejscowe leki złożone łączone stanowią podstawę leczenia w lekkich i umiarkowanych przypadkach, ograniczając ryzyko oporności bakterii i poprawiając efektywność terapii. Odpowiednio dobrane leczenie zwiększa szansę na poprawę jakości życia pacjenta.