Zespół jelita nadwrażliwego (ZJN)

praktyczne wskazówki diagnostyczne i terapeutyczne

Zespół jelita nadwrażliwego (ZJN) to przewlekła choroba o nawracającym charakterze, która mimo dobrego rokowania istotnie pogarsza jakość życia pacjentów. Stanowi ona jedną z najczęstszych przyczyn wizyt w gabinetach lekarzy POZ, generując wyzwania diagnostyczne oraz istotne koszty dla systemu opieki zdrowotnej1,2. Szacuje się, że dotyczy ok. 11% populacji ogólnej. Częściej rozpoznawany jest u kobiet (około dwukrotnie częściej niż u mężczyzn). Największą zapadalność obserwuje się w grupie wiekowej 30–40 lat, choć schorzenie może występować w każdym wieku2.

Dlaczego ZJN to wyzwanie w praktyce?

ikona jelit

Częstość występowania

ZJN dotyka około 11–13% polskiego społeczeństwa, najczęściej osób młodych w 3. i 4. dekadzie życia1,2.

ikona jelit

Zróżnicowany obraz kliniczny

50–80% chorych istnieje silna zależność między stresem a nasileniem objawów; często współwystępują bóle głowy, pleców i przewlekłe zmęczenie1.

ikona jelit

Zależność od zaangażowania pacjenta

Skuteczność terapii ZJN w dużej mierze zależy od przestrzegania przez pacjenta zaleceń dotyczących diety, aktywności fizycznej i stylu życia, co często stanowi istotną barierę w osiągnięciu trwałej poprawy objawów2.

ikona jelit

Brak specyficznych testów diagnostycznych

Rozpoznanie stawiane jest na podstawie obrazu klinicznego i typowego przebiegu objawów (kryteria objawowe) oraz po wykluczeniu chorób organicznych na podstawie cech alarmowych i ograniczonych badań podstawowych1.

ikona jelit

Brak możliwości leczenia przyczynowego

Ze względu na niewyjaśnioną etiologię, terapia musi być wielokierunkowa i dostosowana do dominujących objawów pacjenta2.

ikona jelit

Dynamiczny obraz kliniczny

Przewlekły przebieg, zmienność objawów oraz częsta wielochorobowość utrudniają dobór i utrzymanie skutecznej strategii terapeutycznej2.

Diagnostyka ZJN

Kryteria rozpoznania (Kryteria Rzymskie IV)

Podstawą rozpoznania jest nawracający ból brzucha występujący co najmniej 1 dzień w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące (z początkiem objawów 6 miesięcy przed rozpoznaniem), któremu towarzyszą co najmniej dwa z poniższych kryteriów1:

Różnicowanie – „Czerwone flagi”

Wykrycie poniższych objawów alarmowych wymaga pilnego poszerzenia diagnostyki w celu wykluczenia chorób organicznych2:

🚩 Niezamierzona utrata masy ciała1,2

🚩 Obecność krwi w stolcu1,2

🚩 Anemia1,2

🚩 Gorączka lub objawy wybudzające pacjenta w nocy2

🚩 Wiek > 50 lat1,2

🚩 Wodobrzusze lub wyczuwalny opór w jamie brzusznej1,2

🚩 Rodzinny wywiad w kierunku raka jelita grubego, celiakii, nieswoistych zapaleń jelit2

Badania dodatkowe

Badania należy ograniczać do niezbędnego minimum, wspierając proces różnicowania 1:

🩸Morfologia krwi: Zalecana na początkowym etapie u każdego pacjenta1,2.

🔬CRP, kalprotektyna, laktoferyna w kale: Wskazane w diagnostyce różnicowej z nieswoistymi zapaleniami jelit (szczególnie w podtypie biegunkowym)2.

🔍 Badania w kierunku celiakii: Oznaczenie przeciwciał anty-tTG (+ IgA całkowite)2.

🩺 Kolonoskopia: Wskazana przy obecności czerwonych flag, obciążeniu rodzinnym rakiem jelita grubego; niedokrwistości; w biegunkowej postaci choroby, gdy konieczne jest różnicowanie z nieswoistymi zapaleniami jelit oraz u osób powyżej 50. roku życia1.

🔬Testy parazytologiczne, badania mikrobiologiczne kału: w przypadku występowania objawów alarmowych1,2.

🩺 Test oddechowy: w kierunku SIBO1,2.

ikonka lekarza

1. Adrych K. Zespół jelita drażliwego w świetle najnowszych wytycznych. Forum Medycyny Rodzinnej 2018; 12(6): 224–233.
2. Babicki M, Mastalerz-Migas A, Stolarczyk M, Waśko-Czopnik D, Wichniak A. Stanowisko zespołu ekspertów w zakresie diagnostyki i leczenia zespołu jelita nadwrażliwego. Lekarz POZ 2023; 9(6): 328–337.

 

PL-NON-2026-00008

Polecane materiały

Poradnik dla pacjenta

Poradnik dla pacjentów chorujących na zespół jelita nadwrażliwego. Zawarta w nim wiedza pomoże zrozumieć tę przewlekłą chorobę, poznać czynniki nasilające objawy oraz sposoby radzenia sobie z nimi.