Łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH – benign prostatic hyperplasia) jest najczęstszą chorobą układu moczowo-płciowego u mężczyzn powyżej 50. roku życia.¹

Na podstawie długoterminowego badania dotyczącego procesów starzenia, przeprowadzonego w Baltimore, USA (BLSA – Baltimore Longitudinal Study on Aging) stwierdzono, że objawy kliniczne BPH występują u około 60% mężczyzn w wieku 60 lat. Natomiast dane uzyskane w ramach badania przeprowadzonego w populacji ogólnej mężczyzn w wieku 40-79 lat mieszkających w amerykańskim hrabstwie Olmsted (Olmsted County Study) wskazują, że LUTS o co najmniej umiarkowanym nasileniu dotyczą 13% mężczyzn w wieku 40-49 lat oraz 28% mężczyzn w wieku powyżej 70 lat. Dane dotyczące epidemiologii BPH w Polsce są skąpe, niemniej wynika z nich, że objawy sugerujące istnienie BPH występują u około 50% mężczyzn powyżej 50. roku życia. Ocenia się, że liczba mężczyzn dotkniętych tą chorobą w Polsce znacznie przewyższa 2 miliony.¹

Częstość występowania BPH u mężczyzn wyraźnie wzrasta wraz z wiekiem, a u części  powiększenie gruczołu krokowego może zaburzać gromadzenie moczu w pęcherzu moczowym, jego opróżnianie oraz oddawanie moczu prowadząc do LUTS.²

W badaniach autopsyjnych zaobserwowano występowanie patologicznego BPH u 8%, 50% i ponad 70% mężczyzn w wieku odpowiednio 30, 50 i 60 lat.³ U około 90% mężczyzn objawy histologiczne BPH rozwiną się po 80 roku życia.²

Dane uzyskano z przeglądu piśmiennictwa  na temat przerostu  gruczołu krokowego i częstości występowania rozpoznawalnego histologicznie BPH. W pięciu badaniach otrzymano łącznie 1075 próbek autopsyjnych, które wykorzystano do określenia częstości występowania BPH zależnie od wieku pacjenta.³

Epidemiologia LUTS/BOO

W Polsce leczeniu zabiegowemu z powodu łagodnego rozrostu stercza poddaje się rocznie ponad 10 tys. mężczyzn, a leczonych zachowawczo jest ponad 10 razy więcej. Tak częste występowanie przedstawionego schorzenia nie przyczyniło się jednak do pełnego poznania jego etiologii. ⁴

Wraz ze starzeniem się populacji światowej spodziewany jest dalszy wzrost rozpowszechnienia BPH. ⁴

Łagodnym przerostem gruczołu krokowego jest dotkniętych ponad 40% mężczyzn powyżej 50. r.ż., 70% mężczyzn powyżej 60. R.ż., 80% mężczyzn po 70. R.ż. oraz 90% mężczyzn powyżej 80. R.ż. Raporty GBD (Global Burden of Disease) mówią o chorobowości wśród Polaków na poziomie 776 640 tys. (4 174/100 tys. os.), zapadalności na poziomie 86 844 Polaków (476/100 tys. os.) oraz współczynniku DALY wynoszącym 15 291 (82/100 000 tys. os.) w roku 2019. ⁵

Etiologia LUTS/BPH

Przyjmuje się, że rozwój BPH jest następstwem kilku różnych, jednak łącznie działających procesów patologicznych. Wiadomo, że czynnikami niezbędnymi dla powstania tej choroby są czynność hormonalna jąder (BPH nie występuje u mężczyzn pozbawionych jąder przed okresem dojrzałości płciowej) oraz proces starzenia (BPH występuje na ogół u mężczyzn ponad 60-letnich). Łagodny rozrost gruczołu krokowego zależny jest od zaburzeń hormonalnych oraz dotyczy zrębu i elementów gruczołowych, a jego  patogeneza obejmuje: ⁶

1. ogólnoustrojowe i miejscowe zmiany hormonalne i naczyniowe oraz zapalenie gruczołu krokowego⁶
2. hormonozależną stymulację proliferacji komórek⁶

Proliferacja komórek może uciskać cewkę moczową (zwiększona objętość gruczołu krokowego) i stanowić przeszkodę podpęcherzową lub zwiększone napięcie mięśni gładkich zrębu w efekcie wywołując objawy i dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych. ⁶

Indeks objawów Amerykańskiego Stowarzyszenia Urologicznego (AUA-SI) i skala nasilenia objawów związanych z gruczołem krokowym (I-PSS) zostały wykorzystane do oceny nasilenia trzech objawów pojawiających się w fazie gromadzenia moczu (częstomocz, nokturia i naglące parcie na mocz) oraz czterech objawów pojawiających się w trakcie mikcji (uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza moczowego, przerywany strumień, wysiłek w trakcie mikcji i słaby strumień). ⁷

Tabela 1. Najczęściej występujące objawy i dolegliwości towarzyszące łagodnemu rozrostowi stercza ¹

Nadaktywność mięśnia wypieracza może przyczyniać się do objawów w fazie gromadzenia moczu obserwowanych w LUTS¹